ดอกบัวตองนั้นงามอยู่บนยอดดอย

"ดอกบัวตองนั้นงามอยู่บนยอดดอย ดอกเอื้องสามปอยบ่อเกยเบ่งบานบนลานพื้นดิน"

หลายคนคงเคยได้ยินบทเพลงนี้จากศิลปินเมืองเหนือที่ขับกล่อมออกมาได้อย่างไพเราะนี้มาเป็นเวลานานแล้ว ใครที่เคยได้ยินได้ฟัง เลยชวนเคลิ้มคดไปว่าหากมีโอกาสซักวันหนึ่ง อยากจะได้ไปชมทุ่งดอกบัวตองบานสะพรั้งซักครั้งในชีวิต 

ในภาคเหนือเอง แหล่งดอกบัวตองที่มีขนาดใหญ่แล้วถือได้ว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงคงจะหนีไม่พ้น ทุ่งดอกบัวตอง อ.ขุนยวม จ.แม่ฮ่องสอน ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นทุ่งขนาดใหญ่ พื้นที่ครอบคลุมบริเวณประมาณ 1,000 ไร่ แต่เชื่อได้เลยว่าหลายคนคงไม่เคยคิดเลยในความสวยงามนั้นมันย่อมเป็นภัย
  เรามารู้จักดอกบัวตองในอีกแง่มุมหนึ่งกันน่าจะดีกว่า เผื่อไว้สำหรับเป็นทางเลือกให้ใครหลายคนได้ขบคิดกันว่า ดอกบัวตองนั้นมีค่าเพียงความสวยงาม แต่เป็นของหวานที่เคลือบยาพิษหรือไม่ ???


ดอกบัวตอง ชื่อวิทยาศาสตร์: Tithonia diversifolia (Hemsl.) A. Gray.
บ้านเกิดเมืองนอนของเจ้าหล่อนมาจาก ไม้ประจำถิ่นของอเมริกากลาง แถบ Mexico การระบาดเข้าสู่ประเทศไทย เดิมทีดอยแม่อูคอไม่มีดอกบัวตองอยู่ เนื่องจากไม่ใช่พืชท้องถิ่น จนกระทั่งเมื่อ 70 กว่าปีที่แล้ว คณะมิชชันนารีได้มาเผยแพร่พระกิตติคุณ พร้อมกับนำเม็ดดอกบัวตองมาปลูก ดอกบัวตองจึงเริ่มขยายพันธุ์ขึ้นอย่างรวดเร็ว จนกระทั่งขึ้นปกคลุมดอยทั้งดอย พื้นที่แห่งแรกที่มีรายงานคือจังหวัดแม่ฮ่องสอน และกระจายเข้าสู่จังหวัดใกล้เคียงในพื้นที่ทางภาคเหนือของไทย

• ลักษณะ:

บัวตองเป็นไม้ดอกมีอายุยืนยาวหลายปี สามารถสูงได้ถึง 5 เมตร ออกดอกเป็นช่อเดียว บริเวณปลายกิ่ง มีสีเหลืองคล้ายดอกทานตะวัน มีสีเหลือง มีสีเหลืองคล้ายดอกทานตะวัน แต่มีขนาดเล็กกว่า ดอกวงนอกเป็นหมัน กลีบเรียวมีประมาณ 12–14 กลีบ ดอกวงในสีเหลืองส้มเป็นดอกสมบูรณ์เพศใบของบัวตองเป็นใบเดี่ยว รูปไข่หรือแกมขอบขนาน มีขนขึ้นเล็กน้อยประปราย บริเวณ ปลายใบเว้า มีขนขึ้นเล็กน้อยประปราย ปลายใบเว้าลึก 3–5 แฉก ชอบขึ้นในพื้นที่ที่มีอากาศเย็น จะออกดอกสวยงามที่สุดบนยอดดอยที่สูงกว่า 800 เมตรขึ้นไป  พบระบาดมากในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ระบาดปานกลางในเชียงใหม่ และเชียงราย ระบาดน้อยในลำพูน ลำปาง สุโขทัย พิษณุโลก เพชรบูรณ์ และเลย

แต่รู้รึไม่ว่าดอกบัวตองนั้นด้วยลักษณะที่สูง และมีขนาดใหญ่นั้น จะมีลักษระอีกอย่างหนึ่งซึ่งน่าสนใจมากทีเดียวคือ ลักษณะการขึ้นเป็นกอแน่นในที่โล่ง ขยายพันธุ์ได้รวดเร็ว รากปล่อยสารพิษยับยั้งพืชอื่น (Allelopathy) ทำให้พืชอื่นไม่สามารถขึ้นได้ ต้นแตกหน่อได้ดี ไม่สามารถกำจัดได้โดยการถางหรือตัดทำลาย ภายใต้ชั้นเรือนยอดของบัวตองไม่ปรากฏว่ามีกล้าของไม้ต้นหรือไม้พุ่มเลย โอกาสที่พื้นที่เปิดโล่งจะมีการทดแทนของลูกไม้และกล้าไม้ที่อยู่โดยรอบไม่สามารถเกิดขึ้นได้

การยับยั้งการคุกคามของสาวเจ้าบัวตองคนงามยังไม่สามารถควบคุมได้เนื่องจาก ความสวยงามของเจ้าหล่อนที่ทำให้หลายคนเคลิ้มและนำติดสอยห้อยตามไปปลูก เป็นปัจจัยที่สำคัญในการคุกคามความหลากหลายทางชีวภาพดั้งเดิมในอนาคตอันใกล้นี้ การควบคุมจึงควรอยู่ที่การห้ามไม่ให้คนนำเมล็ดไปเพาะขยายพันธุ์ ส่วนที่เป็นวัชพืชในธรรมชาติ ถ้าการระบาดยังไม่กว้างขวางนัก สามารถควบคุมเชิงกลโดยการถางตัดลำต้นและขุดรากทำลายทิ้งก่อนมีการออกดอก เมล็ด 

แต่ก็ยังมีคำถามต่อไปว่า หากพ่อบ้านพ่อเมืองหรือใครที่คิดจะเปลี่ยนสถานที่ แหล่งอาหารบ้านเกิดเป็นแหล่งปลูกวัชพืชดอกสวย ที่หวังเพียงให้เงินจากการท่องเที่ยว ซึ่งอาจจะมีค่ามากในขณะนั้นแต่มันจะเทียบไม่ได้เลยหาก อนาคตอู่ข้าวอู่น้ำ แหล่งอาหารในบ้านหมดลงไป "เงินจะมีค่าอะไร หากเราไม่มีแหล่งผลิตอาหาร ไว้ให้ลูกหลานในอนาคต"

อ้างอิง
1.ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานประเทศไทย http://chm-thai.onep.go.th/webalien/species.html#บัวตอง
2. บัวตอง  http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%95%E0%B8%AD%E0%B8%87
3. www.oknation.net
4. กลุ่มอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและสิ่งแวดล้อม http://www.siamensis.org